Đến nội dung chính
notes.vinhnq.com

Tìm kiếm

Database & ORMSenior26 phút đọc

Đặt vé máy bay: booking chiều đi/về, ledger double-entry và lịch sử thay đổi

Ôn 15 thẻ
Trong bài này

Cụm bài Thiết kế database đặt vé máy bay: 1. Chuyến bay, ghế và overbooking · 2. Giữ ghế khi đặt đồng thời · 3. Booking, ledger và lịch sử

Hai phần trước lo “hàng hoá” (chuyến bay, ghế); phần này lo “đơn hàng và tiền”. Đọc xong, bạn thiết kế được booking khứ hồi nhiều khách để tính tiền, hoàn một chiều và kiểm toán, một sổ cái ghi kép (double-entry) tự kiểm tra cân bằng, và mẫu version + booking_history của bản v2 để chống ghi đè và giữ lịch sử. Mọi DDL và kịch bản đã chạy trên PostgreSQL 16, kể cả các trường hợp phải thất bại.

Nên đọc trước: phần 1 cho bảng flight, seat_availability; BigDecimal và tiền nếu chưa quen việc không dùng double cho tiền.

1. Booking không phải một dòng

Ý chính: bản v1 nhét chuyến đi, chuyến về, số khách, số tiền vào một bảng booking. Bản v2 tách ba tầng để mỗi chiều có tiền, vé và trạng thái riêng.

erDiagram
    BOOKING ||--|{ BOOKING_DIRECTION : "1 hoặc 2 chiều"
    BOOKING_DIRECTION ||--|{ BOOKING_LINE : "vé, phí, VAT"
    BOOKING_DIRECTION }o--|| FLIGHT : "bay trên"
    BOOKING_DIRECTION ||--o{ TICKET : "mỗi khách một vé"
    BOOKING ||--|{ BOOKING_PASSENGER : ""
    PASSENGER ||--o{ BOOKING_PASSENGER : ""
    PASSENGER ||--o{ TICKET : ""
  • booking (header): ai đặt, trạng thái, tổng tiền chụp lúc checkout, hạn thanh toán, version.
  • booking_direction: mỗi chiều một dòng (đi = AWAY, về = RETURN), trỏ tới chuyến bay, có tổng tiền chiều đó.
  • booking_line: dòng tiền của một chiều: tiền vé (đơn giá × số khách), phí, VAT.

Nhờ vậy hoàn chiều về là tìm direction RETURN; báo cáo phí sân bay là cộng các dòng FEE; hoá đơn VAT đọc dòng VAT.

DDL booking, booking_direction, booking_line và chỗ sửa so với ghi chú gốc
CREATE TABLE booking (
  booking_id      bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  booking_code    char(6)     NOT NULL UNIQUE,          -- mã đặt chỗ (PNR) đưa cho khách
  user_id         bigint      NOT NULL,
  request_id      text        NOT NULL,                 -- khoá idempotency do client sinh
  status          text        NOT NULL DEFAULT 'PENDING_PAYMENT'
                  CHECK (status IN ('PENDING_PAYMENT', 'PAID', 'TICKETED', 'CANCELLED', 'EXPIRED')),
  voucher_code    text,
  ticket_amount   bigint      NOT NULL CHECK (ticket_amount >= 0),
  fee_amount      bigint      NOT NULL DEFAULT 0 CHECK (fee_amount >= 0),
  vat_amount      bigint      NOT NULL DEFAULT 0 CHECK (vat_amount >= 0),
  discount_amount bigint      NOT NULL DEFAULT 0 CHECK (discount_amount >= 0),
  total_amount    bigint      NOT NULL,
  currency        char(3)     NOT NULL DEFAULT 'VND',
  checkout_at     timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  expires_at      timestamptz NOT NULL,                 -- hạn thanh toán
  paid_at         timestamptz,
  extra_data      jsonb       NOT NULL DEFAULT '{}',
  version         int         NOT NULL DEFAULT 1,
  created_at      timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  updated_at      timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  UNIQUE (user_id, request_id),
  CHECK (total_amount = ticket_amount + fee_amount + vat_amount - discount_amount),
  CHECK ((status IN ('PAID', 'TICKETED')) = (paid_at IS NOT NULL))
);

CREATE TABLE booking_direction (
  bd_id           bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  booking_id      bigint   NOT NULL REFERENCES booking,
  direction       smallint NOT NULL CHECK (direction IN (0, 1)),   -- 0 = AWAY, 1 = RETURN
  flight_id       bigint   NOT NULL REFERENCES flight,
  subtotal_amount bigint   NOT NULL,
  UNIQUE (booking_id, direction)
);

CREATE TABLE booking_line (
  bl_id           bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  bd_id           bigint NOT NULL REFERENCES booking_direction,
  type            text   NOT NULL CHECK (type IN ('TICKET', 'FEE', 'VAT')),
  description     text   NOT NULL,
  unit_amount     bigint NOT NULL,
  quantity        int    NOT NULL CHECK (quantity > 0),
  subtotal_amount bigint NOT NULL,
  CHECK (subtotal_amount = unit_amount * quantity)
);

Những điểm khác với ghi chú gốc:

  • UNIQUE (user_id, request_id): project homestay của khoá học có request_id nhưng thiếu unique, nên retry tạo booking trùng (xem Idempotency phần 1).
  • Ghi chú v2 có cột discount_count, gần như chắc chắn ý là số tiền giảm; ở đây là discount_amount.
  • Bản v2 có cả cột bd_id trên ticket lẫn bảng nối bd_ticket. Một vé thuộc đúng một chiều nên khoá ngoại là đủ; bảng nối là nguồn sự thật thứ hai cho cùng quan hệ.

1.1. Lưu tiền

Tiền lưu bằng bigint theo đơn vị nhỏ nhất của tiền tệ (minor unit) kèm currency. VND theo ISO 4217 có 0 chữ số thập phân nên 1.500.000đ là 1500000; USD thì lưu cent. Không dùng float/double; numeric cũng được nhưng số nguyên gọn hơn. Trong Java là long, hoặc BigDecimal khi nhân tỉ lệ.

1.2. Lưu tổng tiền trên header: phi chuẩn hoá có chủ đích

booking.total_amount tính được từ booking_line, nên lưu nó là vi phạm chuẩn hoá. Vẫn lưu vì:

  • Đó là con số đã chốt lúc checkout, đúng bằng số tiền gửi sang cổng thanh toán; không được đổi khi bảng giá đổi.
  • Danh sách booking và báo cáo đọc header mà không cần JOIN và cộng dồn.

Cái giá là hai nguồn có thể lệch. Giảm rủi ro bằng một đoạn code duy nhất tạo booking (tính dòng rồi header trong cùng transaction), CHECK nội tại trên header, và truy vấn đối soát định kỳ:

SELECT b.booking_id, b.total_amount, sum(bl.subtotal_amount) AS lines_total
FROM   booking b
JOIN   booking_direction bd USING (booking_id)
JOIN   booking_line bl USING (bd_id)
GROUP  BY b.booking_id, b.total_amount
HAVING b.total_amount <> sum(bl.subtotal_amount);
-- kỳ vọng: 0 dòng

Khi nào nên phá chuẩn hoá nói chung: Chuẩn hoá database.

2. Hành khách và vé

Ý chính: passenger là người đi, không phải tài khoản; ticket là một khách trên một chiều. Vé lặp flight_id có chủ đích để một unique index chặn bán một ghế cho hai người.

  • passenger là người đi, không phải tài khoản người dùng: một người có thể đặt hộ cả gia đình. Nối với booking qua bảng booking_passenger.
  • ticket có UNIQUE (bd_id, passenger_id): mỗi khách một vé cho mỗi chiều. Số vé char(13) = 3 số mã hãng + 10 số sê-ri.
  • ticket.flight_id suy ra được qua bd_id → booking_direction.flight_id. Lặp lại để đặt unique index một phần (partial index, chỉ chứa dòng thoả điều kiện) (flight_id, seat_code) cho vé còn hiệu lực. Đó là lớp chặn cuối, kể cả khi code giữ ghế có bug.
  • Chạy thử: vé thứ hai cùng ghế bị từ chối; sau khi vé đầu chuyển VOID, ghế được xuất lại bình thường.
DDL passenger, booking_passenger, ticket
CREATE TABLE passenger (
  passenger_id  bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  full_name     text     NOT NULL,
  nationality   char(2)  NOT NULL,          -- ISO 3166-1 alpha-2
  document_no   text     NOT NULL,          -- CCCD/hộ chiếu: dữ liệu cá nhân nhạy cảm
  date_of_birth date     NOT NULL,
  gender        smallint NOT NULL CHECK (gender IN (0, 1, 2, 9)),   -- ISO 5218
  phone         text,
  email         text
);

CREATE TABLE booking_passenger (
  booking_id   bigint NOT NULL REFERENCES booking,
  passenger_id bigint NOT NULL REFERENCES passenger,
  PRIMARY KEY (booking_id, passenger_id)
);
CREATE INDEX booking_passenger_pax_idx ON booking_passenger (passenger_id);

CREATE TABLE ticket (
  ticket_id    bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  ticket_no    char(13)    NOT NULL UNIQUE,   -- 3 số mã hãng + 10 số sê-ri
  status       text        NOT NULL DEFAULT 'ISSUED' CHECK (status IN ('ISSUED', 'USED', 'VOID', 'REFUNDED')),
  booking_id   bigint      NOT NULL REFERENCES booking,
  bd_id        bigint      NOT NULL REFERENCES booking_direction,
  flight_id    bigint      NOT NULL REFERENCES flight,
  passenger_id bigint      NOT NULL REFERENCES passenger,
  seat_code    text,
  issued_at    timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  UNIQUE (bd_id, passenger_id)                 -- mỗi khách một vé cho mỗi chiều
);
CREATE UNIQUE INDEX ticket_one_seat_idx ON ticket (flight_id, seat_code)
  WHERE seat_code IS NOT NULL AND status IN ('ISSUED', 'USED');

gender dùng mã số ISO 5218 (0 không rõ, 1 nam, 2 nữ, 9 không áp dụng) như ghi chú v2 gợi ý SMALLINT; mã số ổn định hơn chuỗi khi đổi ngôn ngữ hiển thị.

3. Tiền: giao dịch và sổ cái ghi kép

Ý chính: v1 chỉ có bảng transaction với amount, method, fee. v2 thêm tài khoản nợ/có và bảng entry theo nguyên tắc ghi kép; đây là phần đáng học nhất của cả thiết kế.

3.1. Nguyên tắc

Mọi chuyển động tiền là một giao dịch gồm ít nhất hai bút toán (entry) trên các tài khoản. Tổng bút toán của một giao dịch bằng 0 (quy ước: nợ dương, có âm). Không bao giờ sửa hay xoá bút toán; sai thì ghi một giao dịch đảo ngược. Số dư tài khoản là tổng bút toán của nó.

Tài khoản Loại Ý nghĩa
GATEWAY_CLEARING Tài sản Tiền cổng thanh toán đang giữ hộ, chưa chuyển về ngân hàng
BANK Tài sản Tiền trong tài khoản ngân hàng của hãng
CUSTOMER_PREPAID Nợ phải trả Tiền khách trả cho chuyến chưa bay (doanh thu chưa thực hiện)
GATEWAY_FEE Chi phí Phí cổng thanh toán
REVENUE Doanh thu Ghi nhận khi chuyến bay đã bay
Sự kiện Bút toán
Khách thanh toán 6.820.000đ qua cổng Nợ GATEWAY_CLEARING 6.820.000 / Có CUSTOMER_PREPAID 6.820.000
Cổng chuyển tiền về sau khi trừ phí 1,1% (75.020đ) Nợ BANK 6.744.980, Nợ GATEWAY_FEE 75.020 / Có GATEWAY_CLEARING 6.820.000
Hoàn chiều về 3.410.000đ Nợ CUSTOMER_PREPAID 3.410.000 / Có GATEWAY_CLEARING 3.410.000
Chuyến bay đã bay Nợ CUSTOMER_PREPAID / Có REVENUE

Dòng thứ hai là lý do cần bảng entry thay vì hai cột debit_acc, credit_acc: tiền về có ba chân (ngân hàng, phí, cổng). Hai cột chỉ diễn tả được giao dịch hai chân.

3.2. Schema và ràng buộc cân bằng

Ba bảng: account (mã, loại, tiền tệ), ledger_transaction (loại, booking, external_ref có unique để một giao dịch cổng chỉ ghi sổ một lần) và entry (giao dịch, tài khoản, số tiền có dấu). Hai bất biến do DB ép:

-- Tổng bút toán của mỗi giao dịch phải bằng 0, kiểm tra lúc COMMIT
CREATE FUNCTION check_txn_balanced() RETURNS trigger LANGUAGE plpgsql AS $$
BEGIN
  IF (SELECT coalesce(sum(amount), 0) FROM entry WHERE txn_id = NEW.txn_id) <> 0 THEN
    RAISE EXCEPTION 'ledger transaction % is not balanced', NEW.txn_id;
  END IF;
  RETURN NULL;
END $$;
CREATE CONSTRAINT TRIGGER entry_balanced
  AFTER INSERT ON entry
  DEFERRABLE INITIALLY DEFERRED
  FOR EACH ROW EXECUTE FUNCTION check_txn_balanced();

-- Bút toán chỉ được thêm, không được sửa hay xoá
CREATE FUNCTION forbid_change() RETURNS trigger LANGUAGE plpgsql AS $$
BEGIN
  RAISE EXCEPTION 'entries are append-only; post a reversing transaction instead';
END $$;
CREATE TRIGGER entry_append_only BEFORE UPDATE OR DELETE ON entry
  FOR EACH ROW EXECUTE FUNCTION forbid_change();

Tên bảng là ledger_transaction chứ không phải transaction như ghi chú: TRANSACTION là từ khoá SQL, và trong code “transaction” đã là transaction của DB. Trùng tên gây nhầm khi đọc log và review.

Chạy thử: giao dịch chỉ có một bút toán +100 vẫn INSERT được nhưng thất bại ở COMMIT; UPDATE entry bị trigger chặn; ghi lại cùng external_ref bị unique từ chối.

Bảng ledger_transaction, entry, lệnh ghi thanh toán và kết quả chạy thử
CREATE TABLE ledger_transaction (
  txn_id         bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  type           text   NOT NULL CHECK (type IN ('PAYMENT', 'REFUND', 'SETTLEMENT')),
  booking_id     bigint REFERENCES booking,
  amount         bigint NOT NULL CHECK (amount > 0),
  payment_method text,                         -- CARD, DWALLET, VNPAY...
  external_ref   text,                         -- mã giao dịch phía cổng / ngân hàng
  created_at     timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  UNIQUE (type, external_ref)                  -- một giao dịch cổng chỉ ghi sổ một lần
);

CREATE TABLE entry (
  entry_id   bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  txn_id     bigint NOT NULL REFERENCES ledger_transaction,
  account_id bigint NOT NULL REFERENCES account,
  amount     bigint NOT NULL CHECK (amount <> 0),   -- nợ > 0, có < 0
  created_at timestamptz NOT NULL DEFAULT now()
);
CREATE INDEX entry_txn_idx ON entry (txn_id);
CREATE INDEX entry_account_idx ON entry (account_id, created_at);

Ghi một khoản thanh toán:

BEGIN;
WITH t AS (
  INSERT INTO ledger_transaction (type, booking_id, amount, payment_method, external_ref)
  VALUES ('PAYMENT', :bookingId, 6820000, 'VNPAY', :gatewayTxnNo)
  RETURNING txn_id)
INSERT INTO entry (txn_id, account_id, amount)
SELECT t.txn_id, a.account_id, x.amount
FROM   t,
       (VALUES ('GATEWAY_CLEARING', 6820000), ('CUSTOMER_PREPAID', -6820000)) x(code, amount)
JOIN   account a ON a.account_code = x.code;
COMMIT;

Lỗi khi COMMIT giao dịch không cân: ledger transaction 2 is not balanced. Sau thanh toán, chuyển tiền và hoàn chiều về, tổng sổ cái vẫn bằng 0, còn GATEWAY_CLEARING âm 3.410.000: cổng đã hoàn thay hãng và sẽ trừ vào lần chuyển tiền sau.

Bảng entry chỉ thêm, nên không cần updated_at hay version; booking thì cần cả hai. Cột kỹ thuật nào hợp loại bảng nào, và table template áp lên chính schema này: Quy trình data modeling và table template.

4. Khoá lạc quan và booking_history

Ý chính: nhiều nguồn cùng sửa một booking, nên mỗi lần ghi kèm WHERE version = <đã đọc> và tăng version; 0 dòng bị ảnh hưởng nghĩa là có người ghi trước. Ảnh chụp mỗi version vào booking_history trong cùng transaction.

Nguồn ghi: khách (đổi thông tin hành khách), IPN của cổng thanh toán (tin báo kết quả, chuyển PAID), job hết hạn (EXPIRED), nhân viên tổng đài (huỷ). Không có version thì hai nguồn ghi cùng lúc làm một bên bị ghi đè âm thầm. Mẫu bốn bước trên sơ đồ v2:

  1. Đọc booking, thấy version = 1.
  2. Tính trạng thái mới với version = 2.
  3. Ghi có điều kiện: UPDATE ... SET version = 2 WHERE booking_id = ? AND version = 1. Không dòng nào đổi: đọc lại và quyết định lại, hoặc báo xung đột.
  4. Chèn ảnh chụp version 2 vào booking_history, trong cùng transaction.
CREATE TABLE booking_history (
  his_id       bigint GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY,
  booking_id   bigint      NOT NULL,
  version      int         NOT NULL,
  status       text        NOT NULL,
  total_amount bigint      NOT NULL,
  paid_at      timestamptz,
  snapshot     jsonb       NOT NULL,          -- toàn bộ dòng booking tại version này
  changed_by   text        NOT NULL,          -- 'user:42', 'ipn:vnpay', 'job:expire'
  changed_at   timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
  UNIQUE (booking_id, version)
);

-- Bước 3 và 4 trong một câu: chỉ ghi lịch sử khi UPDATE thật sự xảy ra
WITH u AS (
  UPDATE booking
  SET    status = 'PAID', paid_at = now(), version = version + 1, updated_at = now()
  WHERE  booking_id = :id AND version = :expectedVersion AND status = 'PENDING_PAYMENT'
  RETURNING *)
INSERT INTO booking_history (booking_id, version, status, total_amount, paid_at, snapshot, changed_by)
SELECT booking_id, version, status, total_amount, paid_at, to_jsonb(u), 'ipn:vnpay' FROM u;

Chạy thử: booking tạo ở version 1 (history có version 1), IPN chuyển PAID version 2 (history có version 2). Một “người ghi chậm” còn cầm version 1 chạy UPDATE ... WHERE version = 1 và nhận UPDATE 0. UNIQUE (booking_id, version) trên history thêm một lớp: hai lần ghi cùng version không thể cùng lọt.

Với JPA trong Spring Boot 3, bước 1–3 là @Version:

@Entity
@Table(name = "booking")
class Booking {
    @Id @GeneratedValue(strategy = GenerationType.IDENTITY)
    private Long bookingId;

    @Enumerated(EnumType.STRING)
    private BookingStatus status;

    @Version                      // Hibernate thêm "AND version = ?" và tự tăng version
    private int version;

    void markPaid(Instant at) {
        if (status != BookingStatus.PENDING_PAYMENT) throw new IllegalStateException("not payable: " + status);
        status = BookingStatus.PAID;
        paidAt = at;
    }
    // ...
}

Xung đột version làm Spring ném ObjectOptimisticLockingFailureException. Thao tác hệ thống (IPN): đọc lại và thử lại. Người dùng sửa trên dữ liệu cũ: trả 409 Conflict. Đoạn Java chưa chạy; SQL tương đương đã chạy thử.

So sánh các cách ghi lịch sử: code, trigger, Envers, CDC, event sourcing

5. Gộp lại: hai transaction của một lượt đặt vé

Ý chính: một lượt đặt vé là hai transaction ngắn: TX1 lúc checkout, TX2 khi IPN báo đã trả. Việc ra ngoài (xuất vé, email) đi qua outbox sau commit.

sequenceDiagram
    participant C as Client
    participant S as Booking service
    participant DB as PostgreSQL
    participant PG as Cổng thanh toán
    C->>S: POST /bookings (request_id, chuyến đi, chuyến về, 2 khách)
    S->>S: tính giá, VAT, phí (ngoài transaction)
    S->>DB: TX1: INSERT booking, direction, line, passenger, giữ ghế, history v1
    DB-->>S: COMMIT
    S-->>C: booking_code, total, hạn thanh toán
    C->>PG: thanh toán
    PG->>S: IPN thành công
    S->>DB: TX2: UPDATE booking version+1 PAID, history v2, ghế HELD→BOOKED, ledger
    DB-->>S: COMMIT
    S->>DB: outbox: xuất vé, gửi email (xử lý sau commit)
  • TX1 (checkout): booking với UNIQUE (user_id, request_id), hai direction, các line, giữ ghế cả hai chiều (cùng thành công hoặc cùng rollback), history v1. Chạy thử: giữ đủ 4 ghế cho 2 khách × 2 chiều, header 6.820.000 khớp tổng các dòng.
  • TX2 (đã thanh toán): UPDATE có version và điều kiện trạng thái, history, ghế sang BOOKED, sổ cái; tất cả hoặc không gì cả.
  • Outbox (bảng ghi việc cần làm, xử lý sau commit) lo xuất vé và email, không nằm trong TX2. Luồng IPN, chữ ký và IPN tới muộn: bài tích hợp cổng thanh toán.

6. Index cho phần booking và tiền

Ý chính: phần lớn là index cho khoá ngoại, vì PostgreSQL không tự tạo (xem phần 1); thêm vài index một phần cho job và ghế.

Truy vấn Index
Booking của tôi, mới nhất trước booking (user_id, created_at DESC)
Job hết hạn booking chờ thanh toán Partial booking (expires_at) WHERE status = 'PENDING_PAYMENT'
Chiều bay, dòng tiền, vé của một booking booking_direction (booking_id) (có sẵn nhờ UNIQUE (booking_id, direction)), booking_line (bd_id), ticket (booking_id)
Danh sách khách của một chuyến booking_direction (flight_id), ticket (flight_id, seat_code) một phần
Sao kê tài khoản sổ cái entry (account_id, created_at)
Bút toán của một giao dịch, giao dịch của một booking entry (txn_id), ledger_transaction (booking_id)

Bài tập

Bài 1: Hoàn tiền một chiều

Đề: booking khứ hồi 2 khách, tổng 6.820.000đ (mỗi chiều 3.410.000đ), đã thanh toán. Khách huỷ chiều về trước giờ bay, được hoàn 100%. Liệt kê các thay đổi dữ liệu.

Lời giải bài 1

Trong một transaction:

  1. ticket của direction RETURN: status = 'REFUNDED' (unique index một phần thả ghế ra cho người khác).
  2. seat_availability của chuyến về: hai ghế về AVAILABLE (hoặc booked = booked - 2 nếu dùng bộ đếm).
  3. ledger_transaction loại REFUND, external_ref là mã hoàn của cổng, với bút toán Nợ CUSTOMER_PREPAID 3.410.000 / Có GATEWAY_CLEARING 3.410.000.
  4. booking: version + 1, trạng thái vẫn TICKETED (chiều đi còn hiệu lực), ghi history với changed_by = 'agent:...' và lý do trong extra_data.

Không sửa booking_line hay total_amount: chúng là giá đã bán. Số tiền đã hoàn đọc từ sổ cái. Senior thêm: gọi API hoàn tiền của cổng là việc bên ngoài, không nằm trong transaction; ghi giao dịch hoàn ở trạng thái chờ, gọi cổng kèm idempotency key, cập nhật khi có kết quả.

Bài 2: Truy vấn đối soát sổ cái

Đề: viết các truy vấn phát hiện (a) giao dịch không cân; (b) booking đã thanh toán mà không có giao dịch PAYMENT.

Lời giải bài 2
-- (a) dùng được cả trên MySQL, nơi không có constraint trigger
SELECT txn_id, sum(amount) FROM entry GROUP BY txn_id HAVING sum(amount) <> 0;

-- (b)
SELECT b.booking_id FROM booking b
WHERE b.status IN ('PAID', 'TICKETED')
  AND NOT EXISTS (SELECT 1 FROM ledger_transaction t WHERE t.booking_id = b.booking_id AND t.type = 'PAYMENT');

Chạy hằng ngày, kết quả khác rỗng thì cảnh báo. Đây là bản “nội bộ” của đối soát; bản đối chiếu với file của cổng thanh toán ở bài tích hợp cổng thanh toán.

Bài 3: Viết tiếp chức năng đặt vé

Đề (bài tập “tiếp tục code booking” của khoá học): cài đặt POST /bookings cho khứ hồi nhiều khách với Spring Boot 3, dùng schema trên.

Lời giải bài 3 (khung)
  • PricingService tính các dòng ngoài transaction (trả record bất biến).
  • BookingService.checkout có @Transactional: insert booking (bắt DuplicateKeyException trên (user_id, request_id) để trả booking cũ), direction, line, giữ ghế hai chiều (phần 2), history v1.
  • Trả 201 kèm booking_code, total_amount, expires_at.
  • Test bằng Testcontainers: cùng request_id trả cùng booking; 50 luồng tranh 10 ghế cuối không ai trùng ghế; header bằng tổng dòng.

Ghi nhớ

  • Giải thích được vì sao booking tách thành header, direction và line, và hoàn một chiều thì đổi những bảng nào.
  • Biết lưu tiền bằng kiểu gì, và vì sao VAT làm tròn theo dòng khác VAT của tổng.
  • Vẽ được bút toán cho thanh toán, chuyển tiền về trừ phí và hoàn tiền; nói được vì sao cần bảng entry.
  • Biết PostgreSQL ép “tổng bằng 0” thế nào, còn MySQL thì làm gì thay.
  • Biết khi nào khoá lạc quan hợp (booking) và khi nào gây hại (bộ đếm ghế, bulk UPDATE).

Câu hỏi phỏng vấn

Junior

Vì sao không lưu tiền bằng double?

Vì double là số dấu phẩy động nhị phân, không biểu diễn chính xác nhiều số thập phân (0,1 + 0,2 ≠ 0,3), và sai số cộng dồn.

Lưu số nguyên theo đơn vị nhỏ nhất của tiền tệ (bigint, long) kèm mã tiền tệ, hoặc numeric/BigDecimal khi cần tỉ lệ, và chốt quy tắc làm tròn ở một chỗ.

Vì sao tách booking thành booking_direction và booking_line?

Vì một booking có thể có hai chiều, mỗi chiều có tiền vé, phí, VAT riêng và có thể huỷ hoặc hoàn riêng.

Để chuyến đi, chuyến về thành hai cột là nhóm cột lặp. Tách thành dòng thì mỗi chiều có vé, tiền, trạng thái riêng, và báo cáo theo loại tiền chỉ là cộng các dòng.

Mid

Khoá lạc quan bằng version hoạt động thế nào?

Đọc dòng kèm version, khi ghi thêm WHERE version = :đã_đọc và tăng version; 0 dòng được cập nhật nghĩa là có người ghi trước.

Khi đó đọc lại và quyết định lại, hoặc trả 409. Không giữ khoá trong lúc người dùng suy nghĩ. Hợp khi tranh chấp thấp; với dòng bị tranh mạnh thì gây bão retry. JPA làm tự động bằng @Version.

Lưu total_amount trên booking có vi phạm chuẩn hoá không, sao vẫn lưu?

Có, vì nó suy ra được từ các dòng; vẫn lưu vì đó là con số đã chốt lúc checkout và đã gửi sang cổng thanh toán.

Nó không được đổi khi bảng giá đổi, và giúp danh sách booking đọc nhanh. Kiểm soát rủi ro lệch bằng một đoạn code duy nhất tạo booking, CHECK nội tại, và truy vấn đối soát định kỳ.

Senior

Thiết kế sổ cái ghi kép cho hệ thống đặt vé thế nào?

Ba bảng tài khoản, giao dịch, bút toán; bất biến là tổng bút toán mỗi giao dịch bằng 0 và bút toán chỉ thêm, không sửa.

  • Giao dịch: loại, booking, mã tham chiếu ngoài có unique. Bút toán: giao dịch, tài khoản, số tiền có dấu.
  • Cân bằng: constraint trigger trì hoãn ở PostgreSQL; kiểm tra trong code và truy vấn đối soát ở MySQL. Sửa sai bằng giao dịch đảo.
  • Tài khoản: tiền cổng giữ hộ, ngân hàng, tiền khách trả trước (nợ phải trả), phí, doanh thu ghi nhận khi đã bay.
  • Số dư là tổng bút toán; chỉ lưu sẵn khi đo thấy cần, vì nó tạo dòng nóng.
Vì sao không chỉ dùng hai cột debit_account, credit_account trên giao dịch?

Vì nhiều giao dịch thật có hơn hai chân, ví dụ cổng chuyển tiền về sau khi trừ phí là ba chân (ngân hàng, phí, tiền cổng giữ hộ).

Chia doanh thu cho đối tác, tách thuế cũng vậy. Hai cột buộc phải tách thành nhiều giao dịch giả hoặc làm mất thông tin. Bảng bút toán diễn tả được mọi trường hợp, đổi lại phải tự đảm bảo cân bằng.

Một job UPDATE hàng loạt booking sang EXPIRED. Điều gì có thể hỏng với khoá lạc quan và lịch sử?

Bulk UPDATE không đi qua JPA nên không tự tăng version và không ghi history: request cầm version cũ vẫn ghi đè được, lịch sử có lỗ.

Sửa: job tự SET version = version + 1 kèm điều kiện trạng thái (WHERE status = 'PENDING_PAYMENT'), ghi history bằng trigger hoặc trong cùng câu bằng CTE, và không hết hạn booking đang có thanh toán dở dang (hỏi cổng trước).

Từ vựng tiếng Anh

Term Phát âm Nghĩa Ví dụ câu tiếng Anh dùng trong phỏng vấn
line item /laɪn ˈaɪ.təm/ dòng chi tiết “Fees and VAT are separate line items under each direction.”
round trip /raʊnd trɪp/ khứ hồi “A round trip is one booking with two direction rows.”
minor unit /ˈmaɪ.nər ˈjuː.nɪt/ đơn vị tiền nhỏ nhất “We store money as a bigint in minor units plus a currency code.”
double-entry /ˈdʌb.əl ˈen.tri/ ghi sổ kép “Every money movement is a double-entry transaction whose entries sum to zero.”
ledger /ˈledʒ.ər/ sổ cái “Balances are derived from the ledger, never updated in place.”
append-only /əˈpend ˈoʊn.li/ chỉ thêm, không sửa “Entries are append-only; mistakes are fixed with a reversing transaction.”
clearing account /ˈklɪr.ɪŋ əˈkaʊnt/ tài khoản trung gian “The gateway clearing account should net to zero after settlement.”
unearned revenue /ʌnˈɝːnd ˈrev.ə.nuː/ doanh thu chưa thực hiện “Ticket money is unearned revenue until the flight departs.”
optimistic locking /ˌɑːp.təˈmɪs.tɪk ˈlɑː.kɪŋ/ khoá lạc quan “Optimistic locking works for bookings because concurrent edits are rare.”
audit trail /ˈɔː.dɪt treɪl/ vết kiểm toán “The history table gives us an audit trail of every status change.”
deferred constraint /dɪˈfɝːd kənˈstreɪnt/ ràng buộc kiểm tra lúc commit “A deferred constraint trigger checks that each transaction balances at commit.”

Ghi chép dựa trên khoá Advanced Backend (Ronin Engineer), viết lại theo cách hiểu của mình.