Đến nội dung chính
notes.vinhnq.com

Tìm kiếm

Java CoreJunior18 phút đọc

Java cơ bản: JVM, JDK, các bản LTS và Java được dùng ở đâu

Ôn 12 thẻ
Trong bài này

Cụm bài Java cơ bản: 1. JVM và JDK · 2. Hello World và ba loại lỗi · 3. Biến và kiểu dữ liệu · 4. Toán tử và rẽ nhánh · 5. Vòng lặp và hàm · 6. Mảng và chuỗi · 7. Console và file text · 8. Byte stream và serialization

Phần lớn bug “khó hiểu” ngoài production (tràn số, so sánh Integer bằng ==, tiền lệch vài đồng) bắt nguồn từ phần nền của Java, nên cụm bài này bắt đầu từ đó. Bài mở đầu này không cần đọc gì trước: đọc xong, bạn giải thích được Java chạy thế nào, JDK/JRE/JVM khác nhau ra sao, và chọn được bản Java cho dự án mới. Bài tiếp theo là Hello World và ba loại lỗi, kèm bộ bài tập đầu tiên.

1. Ngôn ngữ lập trình và vị trí của Java

Ý chính: Java là ngôn ngữ bậc cao, nhưng nó chạy được mọi nơi là nhờ JVM chứ không nhờ “bậc cao”. Code C vẫn phải biên dịch lại cho từng hệ điều hành và CPU.

Phần mềm là chuỗi lệnh bảo máy tính làm gì. Có ba tầng ngôn ngữ:

Tầng Đặc điểm Ví dụ
Ngôn ngữ máy Chuỗi bit CPU hiểu trực tiếp, mỗi dòng CPU một bộ lệnh 10110000 01100001
Hợp ngữ (assembly) Tên gợi nhớ cho lệnh máy, vẫn phải nghĩ tới thanh ghi, bộ nhớ. Cần assembler để dịch ra mã máy mov eax, 2 / add eax, 3
Ngôn ngữ bậc cao Gần ngôn ngữ tự nhiên, không phải nghĩ tới thanh ghi Java, Go, Python, C

Sửa slide: slide gọi công cụ dịch hợp ngữ là “trình biên dịch”. Tên đúng là assembler (trình hợp dịch); compiler là thứ dịch ngôn ngữ bậc cao.

Java chạy như thế nào

Ý chính: javac dịch mã nguồn ra bytecode; JVM nạp, kiểm tra rồi thông dịch bytecode, và JIT biên dịch đoạn code chạy nhiều ra mã máy.

flowchart LR
  A[Hello.java] -->|javac| B[Hello.class<br/>bytecode]
  B --> C[JVM]
  C --> D[Class loader<br/>+ verifier]
  D --> E[Interpreter]
  E -->|code nóng| F[JIT compiler<br/>C1/C2]
  F --> G[Mã máy native]
  E --> G
  • Bytecode: tập lệnh trung gian, không phụ thuộc CPU. Mỗi nền tảng (Windows, macOS, Linux, ARM…) có JVM riêng để chạy nó.
  • JIT (just-in-time, biên dịch lúc chạy): đoạn code chạy nhiều (hot spot) được biên dịch ra mã máy và tối ưu theo cách chương trình thực sự chạy. Vì vậy khi benchmark phải tính tới warm-up.
  • Từ Java 11 có thể chạy thẳng java Hello.java mà không gọi javac trước (chương trình một file).

JDK, JRE, JVM

Ý chính: ba lớp lồng nhau: JVM chạy bytecode, JRE thêm thư viện chuẩn để chạy app, JDK thêm công cụ để viết app.

Thành phần Gồm những gì Ai cần
JVM Máy ảo chạy bytecode: class loader, bộ thu gom rác (GC), JIT Có sẵn trong JRE/JDK
JRE JVM + thư viện chuẩn (java.lang, java.util…) Chạy ứng dụng
JDK JRE + công cụ phát triển: javac, jar, jshell, jdb, jcmd, jfr… Lập trình viên

Từ Java 11, Oracle không phát hành JRE riêng nữa. Muốn runtime gọn để deploy thì tự đóng gói bằng jlink, hoặc dùng Docker image JRE của Eclipse Temurin.

Phiên bản Java và các bản LTS

Ý chính: từ Java 10 (3/2018), cứ 6 tháng có một bản mới (tháng 3 và tháng 9). Doanh nghiệp chỉ đi từ bản LTS này sang LTS khác, vì bản thường chỉ được vá tới khi bản sau ra.

  • LTS (long-term support): bản được các hãng phát hành bản vá bảo mật trong nhiều năm. Trước đây 3 năm một bản (8, 11, 17), từ Java 17 rút còn 2 năm.
  • Tính năng đáng nhớ: 8 lambda, Stream, java.time · 11 HttpClient, var cho tham số lambda · 17 record, sealed class, switch expression · 21 virtual thread, pattern matching cho switch · 25 compact source file, main không cần static.
  • Thời điểm viết bài (11/2026), Java 26 và 27 đã ra nhưng là bản thường; LTS kế tiếp dự kiến là Java 29 (9/2027).

Sửa slide: slide ghi “JDK mới nhất là 22”. Thực tế đã có LTS 25 (2025), và dự án mới nên chọn LTS mới nhất (21 hoặc 25).

Cách đánh số phiên bản và bảng tính năng đầy đủ của từng LTS

Cách đánh số từng đổi vài lần, nên tài liệu cũ dễ gây rối:

  • Java 1.0 tới 1.4: số phiên bản có dạng 1.x.
  • Java 5 tới 8: tên gọi bỏ số 1., nhưng số bên trong vẫn là 1.5 … 1.8. Vì vậy java -version của Java 8 in ra 1.8.0_xxx.
  • Java 9 trở đi: chỉ còn một số (9, 17.0.12, 21.0.5). Java 9 vẫn là bản cuối của kiểu “đủ tính năng mới ra”, nên câu “chu kỳ 6 tháng bắt đầu từ Java 9” trong một số tài liệu là chưa chính xác.

Số trong ngoặc là bản mà tính năng chính thức có mặt, nếu khác bản LTS đó.

LTS Ra mắt Tính năng đáng nhớ
Java 8 3/2014 Lambda, Stream API, java.time thay cho Date/Calendar, Optional, default method trong interface
Java 11 9/2018 var (10) và var cho tham số lambda, HttpClient chuẩn, chạy thẳng java Hello.java, String.isBlank/strip/lines/repeat, Files.readString/writeString. Bỏ các module Java EE và CORBA khỏi JDK; Oracle không phát hành JRE riêng nữa
Java 17 9/2021 Switch expression (14), thông báo NullPointerException chi tiết (14), text block (15), record và pattern matching cho instanceof (16), sealed class. Đóng kín API nội bộ của JDK. Spring Boot 3 / Spring Framework 6 yêu cầu tối thiểu Java 17
Java 21 9/2023 Virtual thread, pattern matching cho switch, record pattern, sequenced collection (getFirst(), reversed()), Generational ZGC
Java 25 9/2025 Compact source file và main không cần static (void main() { IO.println("Hi"); }), constructor được chạy lệnh trước super(...), import module, scoped value, compact object header (object nhỏ hơn). Gom thêm từ 22–24: biến không tên _ (22), Foreign Function & Memory API (22), Stream gatherer (24), virtual thread không còn bị “ghim” (pin) khi gặp synchronized (24)

Vì sao chọn Java cho backend

Ý chính: hệ sinh thái lớn, JVM được tối ưu gần 30 năm, kiểu tĩnh giúp refactor an toàn, và tương thích ngược tốt nên doanh nghiệp tin dùng.

  • Hệ sinh thái: Spring, Hibernate, Kafka client, thư viện test…; thư viện chuẩn có sẵn collection, I/O, HTTP client, ngày giờ, concurrency.
  • JVM: GC hiện đại (G1, ZGC), JIT, công cụ quan sát (JFR, JMC).
  • An toàn bộ nhớ: GC thu hồi object không còn ai tham chiếu; JVM luôn kiểm tra biên mảng, truy cập sai thì ném exception. Rò rỉ bộ nhớ vẫn xảy ra nếu giữ tham chiếu thừa, ví dụ static Map làm cache không giới hạn.
  • Kiểu tĩnh và tương thích ngược: IDE hỗ trợ tốt, code 10 năm trước vẫn chạy, dễ tuyển người.
  • Java ra đời năm 1995 (Sun Microsystems), Oracle mua Sun năm 2010. Mã nguồn mở OpenJDK được nhiều hãng build lại: Temurin, Corretto, Zulu…

Sửa slide: slide gọi Java là “thuần hướng đối tượng”. Java không thuần OOP, vì có 8 kiểu nguyên thuỷ không phải object.

Java được dùng ở ngân hàng và thanh toán, big data (Hadoop, Spark, Kafka), cloud, Android và công cụ build (Maven, Gradle). Danh sách đầy đủ ở khối dưới.

Java được dùng ở đâu, các đặc điểm hay được nhắc và số liệu độ phổ biến

Ngoài backend doanh nghiệp, web server (Tomcat, Jetty) và microservice Spring:

  • Tài chính, ngân hàng, thanh toán: core banking, hệ thống khớp lệnh chứng khoán, cổng thanh toán. Đây là nơi tính ổn định và tương thích ngược được đánh giá cao.
  • Big data và hệ phân tán: Hadoop, Spark, Kafka, Flink, Elasticsearch, Cassandra viết bằng Java hoặc Scala và chạy trên JVM.
  • Cloud: SDK của mọi nhà cung cấp cloud lớn; nhiều dịch vụ nội bộ của Google, Amazon, Netflix, Uber, LinkedIn chạy trên JVM.
  • Android: Google ưu tiên Kotlin, nhưng cả hai cùng chạy trên nền tảng đó và dùng chung thư viện.
  • Công cụ cho lập trình viên: Maven, Gradle, Jenkins, IntelliJ IDEA, Eclipse.
  • Chỗ khác: desktop (Swing, JavaFX, nay ít dần), game (Minecraft bản Java), máy POS, thiết bị nhúng và IoT, thẻ SIM và thẻ chip ngân hàng (Java Card).

Các đặc điểm thường được nhắc khi giới thiệu Java:

  • Độc lập nền tảng: cùng một file .class chạy trên mọi hệ điều hành có JVM.
  • Bền vững và an toàn (robust, secure): kiểu tĩnh bắt nhiều lỗi lúc biên dịch; bytecode verifier kiểm tra file .class trước khi chạy; JVM kiểm tra biên mảng và ép kiểu, sai thì ném exception chứ không âm thầm đọc nhầm vùng nhớ như C; không có phép toán con trỏ.
  • Quản lý bộ nhớ tự động: không có free/delete, nên không có lỗi giải phóng hai lần hay dùng vùng nhớ đã giải phóng.
  • Thư viện chuẩn rất lớn: collection, I/O, mạng, HTTP client, ngày giờ, concurrency, bảo mật, chưa kể Maven Central.
  • Dễ học, làm nền cho ngôn ngữ khác: cú pháp họ C (như C, C++, C#, JavaScript, Kotlin), không có con trỏ thô. Học Java xong chuyển sang C# hay Kotlin rất nhanh.
  • Đa luồng có sẵn trong ngôn ngữ và thư viện chuẩn, cộng JIT giúp code chạy lâu thì nhanh.

Độ phổ biến: khảo sát Stack Overflow 2023 có khoảng 30% lập trình viên dùng Java, thứ 7 sau JavaScript, HTML/CSS, SQL, Python, TypeScript và Bash; TIOBE nhiều năm liền xếp Java trong nhóm đầu. Biểu đồ “ngôn ngữ được tra Google nhiều nhất 2023” trên slide không rõ nguồn và cách đo. Khi dẫn số liệu (ví dụ lúc phỏng vấn), hãy nêu nguồn cụ thể kèm năm.

Môi trường

Ý chính: cài JDK (không phải chỉ IDE), đặt JAVA_HOME, kiểm tra bằng java -version và javac -version, rồi ghim phiên bản để mọi máy chạy giống nhau.

  • IDE: IntelliJ IDEA. JetBrains đã gộp Community và Ultimate thành một bản cài: lõi miễn phí, tính năng nâng cao trả phí. IntelliJ tải JDK giúp được (File → Project Structure → SDK), nhưng IDE không thay thế JDK.
  • JAVA_HOME trỏ tới thư mục JDK; Maven, Gradle và nhiều công cụ đọc biến này để biết dùng JDK nào.
  • Nhiều JDK trên máy thì dùng SDKMAN!, jenv hoặc asdf để chuyển qua lại.
Đặt JAVA_HOME trên từng hệ điều hành và các IDE khác
  • macOS: export JAVA_HOME=$(/usr/libexec/java_home -v 21). Windows: System Properties → Environment Variables.
  • Eclipse và Spring Tool Suite (bản Eclipse đóng gói sẵn cho Spring) đều miễn phí; VS Code cần cài Extension Pack for Java.
  • Chọn IDE nào cũng được, miễn có gợi ý code, báo lỗi ngay khi gõ và debugger.

Ghi nhớ

  • Giải thích được vì sao Java “viết một lần, chạy mọi nơi” mà C thì không.
  • Vẽ lại được đường đi từ Hello.java tới mã máy, và nói được vì sao service Java cần warm-up.
  • Phân biệt được JDK, JRE, JVM và biết server production cần gì.
  • Kể được các bản LTS và chọn được bản Java cho dự án mới, kèm lý do.
  • Biết vì sao “Java thuần OOP” và “Java an toàn nhờ sandbox” là sai.

Câu hỏi phỏng vấn

Junior

JDK, JRE và JVM khác nhau thế nào?

JVM chạy bytecode; JRE = JVM + thư viện chuẩn, đủ để chạy app; JDK = JRE + công cụ phát triển.

Công cụ trong JDK gồm javac, jar, jshell, jcmd… Lập trình viên cài JDK; server production chỉ cần runtime, có thể tự đóng gói bằng jlink.

Vì sao Java được gọi là “write once, run anywhere”?

Vì javac dịch code ra bytecode không phụ thuộc nền tảng, và mỗi hệ điều hành/CPU có JVM riêng để chạy bytecode đó.

Chỉ cần đóng gói một lần (file JAR), chạy được trên mọi máy có JVM tương thích.

Ngoài backend, Java được dùng ở đâu? Điều gì làm nó phổ biến trong doanh nghiệp?

Ngân hàng và thanh toán, big data, Android, công cụ build, thiết bị nhúng; doanh nghiệp chọn vì ổn định, an toàn bộ nhớ, hệ sinh thái lớn và tương thích ngược.

Cụ thể: big data (Hadoop, Spark, Kafka), công cụ build (Maven, Gradle), thẻ chip (Java Card). JVM chạy mọi nền tảng, GC quản lý bộ nhớ và mảng luôn được kiểm tra biên (ít lỗi kiểu tràn bộ đệm), code viết 10 năm trước vẫn chạy, và dễ tuyển người.

Mid

LTS là gì? Dự án mới bạn chọn bản Java nào?

LTS là bản được vá bảo mật nhiều năm (bản thường chỉ 6 tháng). Dự án mới mình chọn LTS mới nhất mà thư viện chính đã hỗ trợ: thường là 25, hoặc 21.

Các LTS hiện có: 8, 11, 17, 21, 25; từ 17 cứ 2 năm một bản. “Thư viện chính” là Spring Boot, agent giám sát, plugin build. Đồng thời ghim phiên bản trong Maven/Gradle và Docker image.

Kể vài thay đổi từ Java 8 tới 21 mà bạn dùng hằng ngày.

Record, switch expression, text block, var, pattern matching và virtual thread; nên kèm ví dụ dùng thực tế.

var (10); HttpClient, String.isBlank/strip/lines, Files.readString (11); switch expression và thông báo NPE chi tiết (14); text block (15); record và pattern matching cho instanceof (16); sealed class (17); virtual thread, pattern matching cho switch, record pattern và sequenced collection (21). Ví dụ: record thay DTO viết tay, switch trên sealed interface để compiler bắt thiếu trường hợp, virtual thread cho service chủ yếu chờ I/O.

OpenJDK, Oracle JDK, Temurin, Corretto khác nhau thế nào?

Đều là bản build từ cùng mã nguồn OpenJDK, hành vi gần như giống nhau; khác ở giấy phép, thời gian vá và công cụ đi kèm.

Ngoài ra còn Azul Zulu, Microsoft Build of OpenJDK… Chúng đều phải qua bộ kiểm thử tương thích (TCK). Doanh nghiệp thường chọn Temurin hoặc Corretto để khỏi lo giấy phép, và theo nền tảng đang chạy (ví dụ Corretto trên AWS).

Senior

JIT là gì và ảnh hưởng thế nào tới benchmark hoặc lúc mới khởi động service?

JIT biên dịch method nóng ra mã máy lúc chạy, nên vài giây đầu service chậm hơn hẳn; benchmark cần warm-up, deploy cần readiness probe hoặc warm-up traffic.

JVM thông dịch trước, đếm số lần mỗi method chạy, rồi biên dịch method nóng (C1 nhanh, C2 tối ưu sâu hơn, kết hợp inlining và escape analysis). Benchmark dùng JMH. Muốn khởi động nhanh hơn: CDS/AppCDS, GraalVM native image, hoặc CRaC.

Nâng cấp một service từ Java 8 hoặc 11 lên 21 cần lưu ý những gì?

Ba nhóm rủi ro: API bị gỡ, API nội bộ bị đóng kín, và hành vi runtime đổi; nâng cấp từng bước và đo lại trên môi trường giống production.

  • API bị gỡ: JAXB, JAX-WS, CORBA không còn trong JDK từ 11, phải thêm dependency riêng. Lên Spring Boot 3 còn phải đổi javax.* thành jakarta.*.
  • Đóng kín API nội bộ (16, 17): thư viện dùng reflection vào nội bộ JDK sẽ lỗi; nâng cấp Lombok, Mockito, ByteBuddy, agent APM, hoặc tạm dùng --add-opens.
  • Công cụ: jdeps --jdk-internals tìm chỗ dùng API nội bộ, jdeprscan tìm API sắp bị gỡ.
  • Thay đổi khi chạy: GC mặc định là G1, JVM nhận biết giới hạn CPU/RAM của container, UTF-8 là charset mặc định từ 18. Đo lại bộ nhớ và độ trễ.
  • Cách làm: build bằng JDK mới trước rồi mới bật tính năng mới, chạy toàn bộ test, canary deploy, theo dõi GC log và p99 latency.

Từ vựng tiếng Anh

Term Phát âm Nghĩa Ví dụ câu dùng khi phỏng vấn
bytecode /ˈbaɪtkoʊd/ mã trung gian mà JVM chạy “javac compiles source code into platform-independent bytecode.”
just-in-time compilation /ˌdʒʌst ɪn ˈtaɪm/ biên dịch lúc chạy (JIT) “The JIT compiles hot methods into native code at runtime.”
long-term support (LTS) bản hỗ trợ dài hạn “We upgraded from Java 17 to the Java 21 LTS release.”
interpreter /ɪnˈtɜːrprətər/ trình thông dịch “The JVM starts in the interpreter and compiles hot methods later.”
platform-independent độc lập nền tảng “The same JAR is platform-independent as long as there’s a compatible JVM.”
warm-up /ˈwɔːrm ʌp/ giai đoạn khởi động để JIT tối ưu “We send warm-up traffic before the pod receives real requests.”
distribution /ˌdɪstrɪˈbjuːʃn/ bản phân phối (của OpenJDK) “We standardized on the Temurin distribution of OpenJDK 21.”
environment variable /ɪnˈvaɪrənmənt/ biến môi trường “Maven picks the JDK from the JAVA_HOME environment variable.”
deprecated /ˈdeprəkeɪtɪd/ bị đánh dấu sắp bỏ “The Security Manager was deprecated in 17 and disabled in 24.”
assembler /əˈsemblər/ trình hợp dịch (hợp ngữ → mã máy) “An assembler translates assembly into machine code; a compiler handles high-level languages.”
garbage collector /ˈɡɑːrbɪdʒ kəˈlektər/ bộ thu gom rác “The garbage collector frees objects that are no longer reachable.”

Ghi chép dựa trên khoá Fundamentals of Backend (Ronin Engineer) và tài liệu Java Core của Hỏi Dân IT, cộng thêm kiến thức tự tìm hiểu, viết lại theo cách hiểu của mình.