Cụm bài Bảo mật backend: 1. Encoding, hash, mã hoá và chữ ký · 2. Lưu mật khẩu và mã hoá dữ liệu cá nhân · 3. Tấn công web và OWASP Top 10 · 4. Xác thực: session, cookie và JWT · 5. Phân quyền, SSO và OAuth2
Bảng users và bảng khách hàng sẽ có ngày bị lộ (SQL injection, backup để quên trên bucket công khai, tài khoản nội bộ bị chiếm). Bài này giúp bạn chọn cách lưu mật khẩu và mã hoá dữ liệu cá nhân sao cho khi đó kẻ tấn công lấy được ít nhất, kèm cái giá và chỗ slide cũ hoặc sai. Nên đọc phần 1 trước để nắm khác biệt giữa hash, HMAC và encryption.
1. Case study: lưu mật khẩu
Ý chính: hệ thống không bao giờ cần đọc lại mật khẩu, chỉ cần kiểm đúng sai. Vì vậy dùng hàm băm mật khẩu chậm, có salt và có tham số chi phí, để khi DB lộ, mỗi lần đoán vẫn đắt tới mức không đáng (người dùng hay dùng lại mật khẩu ở nơi khác).
Các phương án, từ tệ tới tốt:
- Plaintext: lộ là mất hết.
- Mã hoá: khoá nằm trên server, lộ server là lộ khoá; đảo ngược được là thừa.
- Hash nhanh (MD5, SHA-256): cùng mật khẩu cho cùng hash, nên rainbow table (bảng tính sẵn mật khẩu phổ biến sang hash) tra ngược hàng loạt và lộ ai dùng chung mật khẩu. Lại nhanh: một triệu SHA-256 mất ~57 ms trên một luồng CPU; GPU thử hàng tỉ mật khẩu mỗi giây.
- Hash nhanh có salt: mỗi bản ghi một salt (16 byte ngẫu nhiên) lưu cạnh hash, băm
salt + password. Rainbow table vô dụng (phải tính lại cho từng salt), người trùng mật khẩu có hash khác nhau, nhưng vẫn nhanh nên brute force (thử lần lượt) được từng tài khoản. - Hàm băm mật khẩu chậm, có salt: Argon2id, scrypt, bcrypt, PBKDF2. Chậm có chủ đích, chỉnh được chi phí; Argon2id và scrypt còn tốn bộ nhớ (memory-hard), làm GPU/ASIC mất lợi thế.
Salt giống mỗi ổ khoá một kiểu răng riêng: không làm sẵn được chùm chìa mở mọi cửa.
flowchart LR
P[Mật khẩu người dùng] --> K[Argon2id hoặc bcrypt với cost]
S[Salt ngẫu nhiên 16 byte] --> K
K --> R["Chuỗi lưu: thuật toán, tham số, salt, hash"]
R --> DB[(users.password_hash)]
Trong Spring Security, dùng PasswordEncoder thay vì tự viết:
@Bean
PasswordEncoder passwordEncoder() {
// Mặc định mã hoá mới bằng bcrypt, lưu dạng "{bcrypt}$2a$10$..."
// và vẫn kiểm được hash cũ có tiền tố {pbkdf2}, {scrypt}, {argon2}...
return PasswordEncoderFactories.createDelegatingPasswordEncoder();
}
Tiền tố {id} cho phép nâng thuật toán dần: khi đăng nhập thành công mà passwordEncoder.upgradeEncoding(stored) trả true (hash cũ yếu hơn cấu hình), băm lại mật khẩu đang có trong request và lưu. Spring Security tự làm việc này khi UserDetailsService cài thêm UserDetailsPasswordService. Toàn bộ luồng đăng nhập dùng UserDetailsService và PasswordEncoder trong một app chạy thật có ở form login với Spring Security.
PBKDF2 bằng JDK thuần và kết quả đo
Code Java trong bài chỉ dùng JDK 21 và đã chạy thử; số thời gian đo trên laptop phát triển, chỉ để so độ lớn. JDK có sẵn PBKDF2. Đoạn dưới lưu thuật toán, số vòng và salt cùng hash, để sau này đổi tham số không phải đoán:
static String hashPassword(char[] pw, int iterations) throws Exception {
byte[] salt = new byte[16];
RNG.nextBytes(salt); // SecureRandom, mỗi bản ghi một salt
byte[] dk = pbkdf2(pw, salt, iterations);
var b64 = Base64.getEncoder().withoutPadding();
return "pbkdf2$" + iterations + "$" + b64.encodeToString(salt) + "$" + b64.encodeToString(dk);
}
static byte[] pbkdf2(char[] pw, byte[] salt, int iterations) throws Exception {
var spec = new PBEKeySpec(pw, salt, iterations, 256);
return SecretKeyFactory.getInstance("PBKDF2WithHmacSHA256").generateSecret(spec).getEncoded();
}
static boolean checkPassword(char[] pw, String stored) throws Exception {
String[] p = stored.split("\\$");
var dec = Base64.getDecoder();
byte[] dk = pbkdf2(pw, dec.decode(p[2]), Integer.parseInt(p[1]));
return MessageDigest.isEqual(dk, dec.decode(p[3]));
}
Kết quả: một lần PBKDF2-SHA256 với 600.000 vòng mất ~140 ms, tức một lần thử mật khẩu đắt bằng ~2,5 triệu lần SHA-256 trên cùng máy. Cùng mật khẩu băm hai lần ra hai chuỗi khác nhau nhờ salt.
Bcrypt: giới hạn 72 byte và rủi ro DoS
2. Case study: mã hoá dữ liệu cá nhân
Ý chính: mã hoá vài cột nhạy cảm ở tầng ứng dụng bằng AES-GCM, khoá giữ trong KMS. Khi đó lộ DB hay backup chỉ lộ ciphertext (bản mã).
Bảng khách hàng có số CCCD, số điện thoại, địa chỉ. Nghị định 13/2023 (Việt Nam), GDPR (EU) và kiểm toán yêu cầu bảo vệ chúng cả khi DB hoặc backup lộ. Ba câu hỏi: mã hoá ở đâu, lưu ciphertext dạng gì, tìm kiếm thế nào.
2.1. Mã hoá ở đâu
Ý chính: bật mã hoá đĩa ở DB (rẻ) và mã hoá ở tầng ứng dụng cho vài cột nhạy cảm nhất; mã hoá đĩa một mình không chống SQL injection.
flowchart TB
C[Client] -->|TLS| S[Server ứng dụng]
S -->|TLS| D[(Database)]
D --> B[Backup, replica, snapshot]
2.2. AES-GCM, nonce và AAD
Ý chính: dùng AES/GCM/NoPadding với nonce 12 byte mới cho mỗi lần mã hoá, và AAD gắn id dòng cùng tên cột. GCM là mã hoá có xác thực: ciphertext bị sửa thì giải mã báo lỗi chứ không ra rác.
- Nonce (number used once): số dùng một lần, lưu công khai cạnh ciphertext, để cùng giá trị mã hoá hai lần ra hai blob khác nhau.
- AAD (additional authenticated data): không bị mã hoá nhưng được xác thực. Gắn id dòng để chặn kẻ có quyền UPDATE copy ciphertext CCCD của người này sang dòng người khác: không có AAD blob vẫn giải mã được, có AAD thì bị từ chối.
- Blob lưu =
nonce(12 byte) || ciphertext || tag(16 byte).
Code AES-GCM bằng JDK và kết quả chạy
// Kết quả lưu = nonce(12 byte) || ciphertext || tag(16 byte)
static byte[] encrypt(SecretKey key, byte[] plain, byte[] aad) throws Exception {
byte[] nonce = new byte[12];
RNG.nextBytes(nonce); // nonce mới cho MỖI lần mã hoá
Cipher c = Cipher.getInstance("AES/GCM/NoPadding");
c.init(Cipher.ENCRYPT_MODE, key, new GCMParameterSpec(128, nonce));
c.updateAAD(aad); // ví dụ "customer:42:phone"
byte[] ct = c.doFinal(plain);
return ByteBuffer.allocate(12 + ct.length).put(nonce).put(ct).array();
}
static byte[] decrypt(SecretKey key, byte[] blob, byte[] aad) throws Exception {
Cipher c = Cipher.getInstance("AES/GCM/NoPadding");
c.init(Cipher.DECRYPT_MODE, key, new GCMParameterSpec(128, blob, 0, 12));
c.updateAAD(aad);
return c.doFinal(blob, 12, blob.length - 12); // sai tag -> AEADBadTagException
}
Kết quả chạy: số điện thoại 10 ký tự thành blob 38 byte (12 nonce + 10 + 16 tag). Mã hoá hai lần cùng giá trị ra hai blob khác nhau. Sửa một bit, hoặc đem blob của khách 42 giải mã với AAD của khách 43, đều ném AEADBadTagException.
2.3. Quản lý khoá: envelope encryption
Ý chính: khoá chủ (KEK) không bao giờ rời KMS; ứng dụng mã hoá dữ liệu bằng khoá dữ liệu (DEK) và chỉ lưu DEK đã được KEK bọc. Khoá học dừng ở “dùng AES-256”, nhưng câu hỏi khó hơn là khoá nằm ở đâu: khoá trong application.yml thì lộ code là lộ khoá.
Giống két ngân hàng giữ chìa từng ngăn kéo: lấy được tủ hồ sơ mà không vào được két thì không mở được ngăn nào.
- KEK (key encryption key) nằm trong KMS (dịch vụ giữ khoá: AWS KMS, GCP KMS, HashiCorp Vault Transit) hoặc HSM (thiết bị phần cứng giữ khoá), không bao giờ rời khỏi đó.
- Ứng dụng sinh DEK (data encryption key) mã hoá dữ liệu, nhờ KMS bọc DEK bằng KEK, lưu DEK đã bọc cạnh dữ liệu (hoặc bảng
data_keys). - Khi đọc: nhờ KMS gỡ DEK, cache DEK trong bộ nhớ vài phút để không gọi KMS mỗi dòng, rồi giải mã tại chỗ.
flowchart LR
KMS[KMS giữ KEK] -->|giải mã DEK| APP[Ứng dụng]
APP -->|AES-GCM với DEK| ROW["Dòng dữ liệu: key_id, ciphertext"]
DK[(Bảng data_keys: DEK đã mã hoá)] --> APP
Lợi ích: xoay KEK chỉ mã hoá lại các DEK (vài trăm byte), không phải hàng triệu dòng; quyền giải mã kiểm soát và ghi log tập trung ở KMS. Mỗi ciphertext mang key_id (hoặc phiên bản khoá) để biết giải mã bằng khoá nào.
Crypto-shredding: xoá dữ liệu trong backup bằng cách xoá khoá
2.4. Lưu ciphertext dạng nhị phân hay Base64
Ý chính: lưu nhị phân trong cột DB (khoá học chọn đúng); Base64 chỉ dùng ở ranh giới phải là văn bản.
- Base64 làm to thêm ~33% (blob 38 byte thành chuỗi 52 ký tự, đã chạy thử); index trên cột to hơn cũng tốn hơn.
- Dùng
bytea(PostgreSQL),VARBINARY/BLOB(MySQL), map sangbyte[]trong JPA; mộtAttributeConverter<String, byte[]>gọi hàm mã hoá giấu việc mã hoá khỏi code nghiệp vụ. - Ranh giới văn bản: JSON, header, URL, file cấu hình. Base64url (không có
+và/) cho URL và JWT.
2.5. Tìm kiếm trên dữ liệu đã mã hoá: blind index
Ý chính: nonce ngẫu nhiên làm WHERE phone_enc = ? không bao giờ khớp. Blind index là thêm cột chứa HMAC (hash có khoá) của giá trị đã chuẩn hoá, dùng khoá riêng (không phải khoá mã hoá), rồi tìm bằng đẳng thức.
Chuẩn hoá trước khi HMAC (cắt khoảng trắng, chữ thường) để " A@x.com" và "a@x.com" cho cùng blind index.
CREATE TABLE customer (
id bigint PRIMARY KEY,
email_enc bytea NOT NULL, -- AES-GCM, key_id kèm trong blob hoặc cột riêng
email_bidx char(32) NOT NULL -- HMAC-SHA256 cắt 16 byte, dạng hex
);
CREATE INDEX idx_customer_email_bidx ON customer (email_bidx);
-- Tìm: SELECT ... WHERE email_bidx = :bidx, rồi giải mã email_enc để hiển thị
Code tính blind index bằng JDK
static String blindIndex(byte[] indexKey, String value) throws Exception {
Mac mac = Mac.getInstance("HmacSHA256");
mac.init(new SecretKeySpec(indexKey, "HmacSHA256"));
byte[] full = mac.doFinal(value.trim().toLowerCase(Locale.ROOT).getBytes(StandardCharsets.UTF_8));
return HexFormat.of().formatHex(Arrays.copyOf(full, 16)); // cắt ngắn
}
// " A@x.com" và "a@x.com" cho cùng blind index (đã chạy thử)
Bài tập
Bài 1: Chuyển hash MD5 cũ sang bcrypt không bắt người dùng đặt lại mật khẩu
Hệ thống cũ lưu md5(password) không salt cho 2 triệu tài khoản. Đề xuất cách nâng cấp an toàn ngay hôm nay, không chờ người dùng đăng nhập.
Lời giải Bài 1: bọc bcrypt quanh MD5 rồi nâng cấp khi đăng nhập
Chờ đăng nhập mới băm lại thì tài khoản không hoạt động nằm ở MD5 vô thời hạn. Làm hai bước:
- Chạy một job ngay: với mỗi dòng, tính
bcrypt(md5_hex), lưu với tiền tố riêng như{bcrypt-md5}, xoá giá trị MD5 cũ. Từ lúc này DB lộ thì kẻ tấn công phải bẻ bcrypt. - Khi đăng nhập: với hash
{bcrypt-md5}, kiểmbcrypt.matches(md5_hex(input), stored); đúng thì băm lạiinputbằng encoder hiện tại và lưu với tiền tố mới.
boolean login(String input, User u) {
String stored = u.passwordHash();
if (stored.startsWith("{bcrypt-md5}")) {
String legacy = stored.substring("{bcrypt-md5}".length());
if (!bcrypt.matches(md5Hex(input), legacy)) return false;
users.updatePasswordHash(u.id(), passwordEncoder.encode(input)); // nâng cấp ngay
return true;
}
boolean ok = passwordEncoder.matches(input, stored);
if (ok && passwordEncoder.upgradeEncoding(stored)) {
users.updatePasswordHash(u.id(), passwordEncoder.encode(input));
}
return ok;
}
Với DelegatingPasswordEncoder có thể đăng ký {bcrypt-md5} như một encoder tuỳ chỉnh để không phải viết nhánh riêng. Đoạn trên là phác thảo, chưa chạy (phụ thuộc repository và encoder của Spring Security).
Bài 2: Hai lỗi trong đoạn mã hoá
Review đoạn code: Cipher c = Cipher.getInstance("AES"); c.init(ENCRYPT_MODE, key); return Base64.getEncoder().encodeToString(c.doFinal(pii)); với key đọc từ application.yml.
Lời giải Bài 2: ECB, khoá trong cấu hình và Base64
"AES"mặc định là ECB (mã hoá từng khối độc lập): giá trị giống nhau cho ciphertext giống nhau, lộ mẫu. Không có xác thực nên ciphertext bị sửa vẫn giải mã ra rác mà không báo lỗi. Đổi sangAES/GCM/NoPaddingvới nonce 12 byte từSecureRandomlưu cùng ciphertext, thêm AAD.- Khoá nằm trong file cấu hình đi cùng code: dùng KMS và envelope encryption, ciphertext mang
key_id. - Thêm một lỗi: lưu Base64 vào cột văn bản tốn hơn 33%; dùng
bytea/VARBINARY.
Ghi nhớ
- Giải thích được vì sao mật khẩu phải băm chậm có salt chứ không mã hoá hay SHA-256.
- Kể được thứ tự của OWASP và hai điểm yếu của bcrypt (72 byte, DoS).
- Phân biệt được salt và pepper: cái nào lưu ở đâu, mất thì sao.
- Biết vì sao AES-GCM cần nonce không lặp và AAD.
- Vẽ được envelope encryption và biết blind index được gì, rò rỉ gì.
Câu hỏi phỏng vấn
Junior
Vì sao không lưu mật khẩu bằng SHA-256?
SHA-256 quá nhanh và không có salt, nên brute force và rainbow table đều rẻ.
GPU thử hàng tỉ mật khẩu mỗi giây; không có salt thì cùng mật khẩu cùng hash, tra ngược hàng loạt được. Dùng hàm băm mật khẩu chậm có salt và tham số chi phí: Argon2id, scrypt, bcrypt, hoặc PBKDF2 khi cần FIPS. Trong Spring dùng DelegatingPasswordEncoder.
Salt là gì, có cần giữ bí mật không?
Salt là giá trị ngẫu nhiên riêng cho mỗi mật khẩu, không cần bí mật.
Nó được trộn vào trước khi băm để cùng mật khẩu cho hash khác nhau và rainbow table vô dụng. Salt lưu ngay cạnh hash (bcrypt và Argon2 nhúng sẵn trong chuỗi kết quả). Secret chung không lưu trong DB thì gọi là pepper.
Sao không mã hoá mật khẩu mà lại băm?
Vì hệ thống không bao giờ cần đọc lại mật khẩu, chỉ cần băm lại input rồi so.
Mã hoá thì có khoá giải mã nằm đâu đó trên server; lộ server cùng DB là lộ toàn bộ mật khẩu. Băm một chiều bằng hàm chậm có salt nghĩa là kể cả lộ DB, kẻ tấn công vẫn phải đoán từng mật khẩu với chi phí cao.
Mid
Mã hoá một cột số CCCD bằng AES trong Java, bạn cần chú ý gì?
AES/GCM/NoPadding với nonce mới mỗi lần và AAD, khoá trong KMS, lưu nhị phân.
- Không dùng
"AES"trơn (ECB). - Nonce 12 byte từ
SecureRandomcho mỗi lần mã hoá, lưu cùng ciphertext; không bao giờ lặp nonce với cùng khoá. - AAD gắn khoá chính và tên cột. Lưu dạng
bytea/VARBINARY. - Khoá không nằm trong cấu hình: envelope encryption với KMS, ciphertext mang
key_idđể xoay khoá. - Cần tìm kiếm thì thêm blind index.
Năm nay bạn chọn thuật toán băm mật khẩu nào? Bcrypt có lỗi thời không?
Argon2id là lựa chọn đầu; bcrypt không lỗi thời và vẫn là mặc định của Spring Security.
Theo OWASP: Argon2id (tốn cả CPU lẫn bộ nhớ, làm GPU mất lợi thế), sau đó scrypt, bcrypt cost ≥ 10, và PBKDF2-HMAC-SHA256 600.000 vòng khi cần FIPS. Với bcrypt chú ý giới hạn 72 byte. Chọn tham số sao cho một lần kiểm ~100–500 ms trên phần cứng production, và dùng chuỗi có tiền tố thuật toán để nâng cấp dần.
Senior
Thiết kế lưu và tìm kiếm số điện thoại khách hàng đã mã hoá.
AES-GCM ở tầng ứng dụng với envelope encryption, cộng một cột blind index để tìm bằng đẳng thức.
- Mã hoá bằng DEK, DEK được KEK trong KMS bọc, cache DEK ngắn hạn.
- Cột
phone_enc byteachứa key_id, nonce, ciphertext, tag; AAD là id khách và tên cột. phone_bidx: HMAC-SHA256 với khoá index riêng trên giá trị đã chuẩn hoá (E.164, dạng số quốc tế như +84…), cắt ngắn, có index. Chỉ tìm bằng; nói rõ rò rỉ (trùng giá trị, tần suất).- Xoay KEK chỉ mã hoá lại DEK; xoay khoá index phải tính lại cột bidx.
- Bật thêm mã hoá đĩa ở DB, che số khi hiển thị, audit log mỗi lần giải mã.
Bạn nhận một hệ thống lưu MD5 không salt. Kế hoạch nâng cấp?
Không chờ đăng nhập: bọc ngay mọi hash bằng bcrypt(md5) rồi nâng cấp từng người khi họ đăng nhập.
- Job bọc:
bcrypt(md5)(hoặc Argon2id) với tiền tố riêng, xoá MD5. - Khi đăng nhập: kiểm theo nhánh cũ rồi băm lại mật khẩu thật bằng encoder hiện tại.
- Song song: buộc đặt lại mật khẩu nếu có dấu hiệu DB đã lộ, chặn mật khẩu trong danh sách breach, rate limit đăng nhập, MFA cho tài khoản quản trị.
- Đo thời gian băm trên phần cứng production để chọn cost.
Lặp nonce trong AES-GCM gây hậu quả gì và làm sao tránh?
Mất cả bí mật lẫn toàn vẹn: lộ XOR hai plaintext và kẻ tấn công giả mạo được ciphertext.
Cùng khoá và nonce cho hai thông điệp: XOR hai ciphertext ra XOR hai plaintext, và khôi phục được khoá xác thực. Tránh: nonce ngẫu nhiên 96 bit từ SecureRandom với giới hạn ~2^32 lần mã hoá mỗi khoá, hoặc nonce dạng bộ đếm được lưu bền vững. Khối lượng lớn thì dùng DEK riêng cho từng bản ghi hoặc lô (envelope encryption), hoặc AES-GCM-SIV chịu được nonce lặp.
Từ vựng tiếng Anh
| Term | Phát âm | Nghĩa | Ví dụ câu tiếng Anh dùng trong phỏng vấn |
|---|---|---|---|
| salt | /sɑːlt/ | giá trị ngẫu nhiên trộn vào mật khẩu | “Each password gets its own random salt.” |
| pepper | /ˈpep.ɚ/ | secret chung trộn vào mật khẩu, không lưu trong DB | “The pepper lives in the KMS, not in the database.” |
| nonce | /nɑːns/ | số dùng một lần | “Reusing a nonce with AES-GCM is catastrophic.” |
| authenticated encryption | /ɔːˈθen.tɪ.keɪ.t̬ɪd ɪnˈkrɪp.ʃən/ | mã hoá có xác thực | “Use authenticated encryption like AES-GCM, never ECB.” |
| envelope encryption | /ˈen.və.loʊp ɪnˈkrɪp.ʃən/ | mã hoá phong bì (DEK bọc bởi KEK) | “Envelope encryption lets us rotate the master key cheaply.” |
| blind index | /blaɪnd ˈɪn.deks/ | chỉ mục mù để tìm trên dữ liệu đã mã hoá | “A blind index supports exact-match lookups only.” |
| key rotation | /kiː roʊˈteɪ.ʃən/ | xoay vòng khoá | “Every ciphertext carries a key id so we can rotate keys.” |
| rainbow table | /ˈreɪn.boʊ ˈteɪ.bəl/ | bảng tra ngược hash tính sẵn | “Per-user salts make rainbow tables useless.” |
| data encryption key | /ˈdeɪ.t̬ə ɪnˈkrɪp.ʃən kiː/ | khoá mã hoá dữ liệu (DEK) | “Each tenant gets its own data encryption key wrapped by the KMS.” |
| crypto-shredding | /ˈkrɪp.toʊ ˈʃred.ɪŋ/ | xoá dữ liệu bằng cách xoá khoá | “Crypto-shredding lets us erase a customer’s data even from backups.” |
Ghi chép dựa trên khoá Advanced Backend (Ronin Engineer), viết lại theo cách hiểu của mình.